Bereket, şans ve iyilik getirdiğine inanılıyor. Marteniçka nedir?

[Yasam]

Bulgar geleneği olarak bilinen Marteniçka, Mart ayının yaklaşmasıyla bilekleri ve ağaç dallarını renklendirecek. Takanlara sağlık ve güç getirdiğine inanılan baharın müjdecisi geleneğin anlamı ve hikayesi nedir?

Baharın gelmesine birkaç gün kala marteniçka adını yeniden duymaya başlıyoruz. Baharın gelişini müjdeleyen marteniçka; şans, bolluk, bereket ve sağlık getirmesi dileğiyle takılıyor. Peki birkaç gün sonra iyice görmeye başlayacağımız marteniçka aslında nedir? Ne zaman takılır ve hikayesi nedir?

MARTENİÇKA NEDİR?
Martipi, Martenitsa adıyla da anılan ama asıl bilinen adıyla Marteniçka, Balkanlar ve Trakya'da Mart ayıyla beraber baharın gelişini müjdeler. 1 Mart'ta bilekleri renklendiren marteniçkalar her ne kadar eski bir Bulgar geleneği olarak bilinse de, Balkan coğrafyasında ve Türkiye'deki Balkan göçmenlerinin her mart ayında yerine getirdiği bir gelenektir.



Kırmızı ve beyaz ipliğin uğuruna inananlar, baharın gelişiyle beraber güzel bir ay geçirilmesini ümit ederek bilekliklerini takarlar. Marteniçkaların kırmızı ipliği sağlık ve gücü, beyaz ipliği ise uzun ömrü temsil ediyor.

SAYGIN GELENEK BABA MARTA
1 Mart'ta marteniçkalarını takan insanlar, ilk kırlangıç veya leylek gördüklerinde kırmızı beyaz ipliklerini çiçek açmış bir ağaca bağlarlar. Eğer kırlangıç veya leylek göremeyenler ise, 31 Mart'ta kadar bilekliklerini takar ve ayın son günü çıkartırlar.



Marteniçka'nın hikayesi üzerine tarihçiler ve etnografya uzmanları, yıllardır herhangi bir ortak görüş sağlayamıyor. Üzerine çeşitli efsaneler bulunan marteniçkanın bir efsanesi de Baba Marta (Marta Nine)'dir. Baba Marta, bugüne kadar gelen en saygın geleneklerden biri olarak kabul edilir.

MARTENİÇKANIN HİKAYESİ
Bir rivayete göre uzun yıllar önce bir kral sefere gitmiş. Aradan uzun yıllar geçmiş ve kraliçe bir yandan haber beklerken bir yandan da umutsuzluğa kapılmak üzereymiş. Kraliçe nihayet bir gün kraldan gelen bir posta güvercininden kırmızı ve beyaz iplikten oluşan bir haber almış.



Mesajı anlayamayan kraliçe, mesajın anlamını ancak kral döndüğü zaman öğrenebilmiş. Meğer kral, zor bir savaştan ağır yaralı olarak çıkmış ancak barış sağlandıktan sonra iyileşebilmiş, Dolayısıyla "marteniçka"da kırmızı ipliğin sağlığı, beyaz ipliğin barışı sembolize ettiğine inanılıyor.



Bu efsane de hatırlatılarak kişiler, sevdiklerine “marteniçka” olarak adlandırılan sembolleri, kendilerine sağlık ve güç getirmeleri dileğiyle hediye ediyor.

BEREKET İÇİN AĞAÇLARA NAZAR İÇİN DE HAYVANLARA TAKILIRDI
Marteniçkalar, bereket getirmesi dileğiyle meyve ağaçlarına, evlere, ev hayvanlarına da takılıyor. Yeni başlayan tarım yılında da bereket ve verim getirmesi için dilekler dileniyor.



İlk marteniçkalar, aksesuarsız bir şekilde sadece kırmızı ve beyaz iplikten yapılırdı. Bu iplikler, insanlar ve hayvanlara nazardan korunmaları için takılırdı.



Marteniçkalara bazı bölgelerde altın veya gümüş paralar da bağlanırdı. Bu sembolün de takanı hastalıklardan koruması dileğiyle takılırdı.



Eski dönemlerde marteniçkalara püskül, top ve insan gibi değişik şekiller de veriliyordu. Ama marteniçkanın tarihinde en önemli yere sahip şekiller, “Pijo ve Penda” olarak bilinen kırmızı ve beyaz iplikten yapılan kuklalardır.

İnanışa göre ise bu bileklikler satın alınmıyor. Kişinin takacağı marteniçkayı ya kendisinin yapması veya marteniçkayı hediye olarak kabul etmesi gerekiyor.